ลองนึกภาพนะครับ มีโรงแรมสองแห่งอยู่บนถนนเส้นเดียวกัน มีห้องพักแห่งละ 40 ห้อง ตัวอาคารดูดีพอ ๆ กัน แห่งหนึ่งตั้งขายแพงกว่าอีกแห่งพอสมควร ถ้าเรากำลังจะซื้อ ก็คงมีคำถามว่า แล้วโรงแรมที่แพงกว่า มันดีกว่าตรงไหน?
ถ้าดูแค่จำนวนห้อง หรือเอาราคาขายมาหารว่าตกห้องละเท่าไร เราอาจรู้สึกว่าแห่งที่ถูกกว่าน่าสนใจ แต่ตรงนี้อยากให้หยุดคิดอีกนิดครับ เพราะห้องพัก 40 ห้องเหมือนกัน ไม่ได้แปลว่าจะหาเงินได้เท่ากัน แล้วต่อให้หาเงินได้เท่ากัน เงินที่เหลือก็อาจไม่เท่ากันอีก
สมมติแห่งแรกขายห้องได้ราคาดี มีลูกค้ากลับมาพักซ้ำ ส่วนอีกแห่งต้องลดราคาอยู่เรื่อย ๆ เพื่อให้ห้องเต็ม เวลาเดินเข้าไปดู เราอาจเห็นคนเยอะทั้งคู่ แต่พอเปิดตัวเลขจริง เรื่องอาจต่างกันเลย แห่งที่ดูคึกคักกว่าอาจมีรายได้ต่อห้องต่ำกว่า แถมยังมีค่าคอมมิชชันจากช่องทางจองที่ต้องจ่ายออกไปอีก
เพราะอย่างนั้น คำว่า “โรงแรมนี้ห้องเต็มตลอด” ยังตอบไม่ได้ครับว่าธุรกิจดีแค่ไหน ต้องถามต่อว่า เต็มที่ราคาเท่าไร เต็มช่วงไหนของปี แล้วพอหักค่าใช้จ่าย เหลือเท่าไร
ทีนี้พอพูดถึงค่าใช้จ่าย ก็มีอีกเรื่องที่มองจากข้างนอกไม่ค่อยเห็น โรงแรมหนึ่งอาจวางระบบไว้ดี ใช้คนและพลังงานเหมาะกับขนาดงาน แต่อีกแห่งมีต้นทุนสูงกว่า ทั้งที่ให้บริการใกล้เคียงกัน รายได้ที่เห็นว่าสูงจึงต้องดูคู่กับต้นทุนเสมอ ไม่อย่างนั้นเราจะเห็นแต่เงินเข้า แต่ยังไม่เห็นว่าเงินออกไปทางไหนบ้าง
แล้วเงินที่เหลือวันนี้ จะเหลือแบบนี้ต่อไปไหม?
คำถามนี้สำคัญครับ บางแห่งเพิ่งมีปีที่ดีเป็นพิเศษ บางแห่งมีลูกค้ากลุ่มใหญ่เข้ามาชั่วคราว หรือยอดขายส่วนหนึ่งอาจผูกกับความสัมพันธ์ของเจ้าของเดิม ถ้าเปลี่ยนเจ้าของแล้ว สิ่งเหล่านี้ยังอยู่หรือเปล่า เราจึงต้องดูทั้งผลประกอบการที่ผ่านมาและตลาดในพื้นที่ ว่าระดับรายได้ที่คาดหวังนั้นมีเหตุผลรองรับแค่ไหน ไม่ใช่หยิบเดือนที่ดีที่สุดมาคูณเป็นทั้งปี
ในทางกลับกัน โรงแรมที่ทำผลงานไม่ดีในวันนี้ ก็ไม่ได้แปลว่าทรัพย์สินไม่มีศักยภาพเสมอไป อาจมีปัญหาที่การบริหารหรือการขาย แต่ถ้าจะบอกว่าซื้อมาแล้วทำได้ดีกว่า เราก็ต้องตอบให้ได้ว่า จะดีขึ้นจากอะไร ต้องลงทุนเพิ่มเท่าไร และมีข้อมูลอะไรสนับสนุน ไม่ใช่คิดไว้ก่อนว่าเปลี่ยนเจ้าของแล้วทุกอย่างจะดีขึ้นเอง
อีกจุดที่อยากชวนดูคือ สภาพโรงแรมครับ บางแห่งยังเปิดรับแขกได้ตามปกติ แต่ห้องน้ำเริ่มเก่า ระบบแอร์ใกล้ถึงรอบเปลี่ยน หรือเฟอร์นิเจอร์เริ่มตามตลาดไม่ทัน เงินปรับปรุงเหล่านี้อาจยังไม่ออกจากกระเป๋าเจ้าของเดิมในวันนี้ แต่คนซื้ออาจต้องเป็นคนจ่ายในอีกไม่นาน ราคาซื้อที่ดูถูกจึงต้องดูรวมกับเงินที่ยังต้องใส่เพิ่มด้วย
และก่อนจะเทียบราคากัน มีคำถามพื้นฐานอีกข้อที่ข้ามไม่ได้เลย คือเรากำลังซื้ออะไรเหมือนกันหรือเปล่า แห่งหนึ่งขายที่ดินพร้อมอาคาร แต่อีกแห่งขายสิทธิการเช่าที่เหลืออยู่จำนวนหนึ่ง หรือราคาที่เสนอรวมเฟอร์นิเจอร์และกิจการไว้ไม่เหมือนกัน ถ้าสิ่งที่ได้ต่างกันตั้งแต่ต้น เอาราคามาเทียบตรง ๆ ก็อาจพาเราเข้าใจผิดได้
ตรงนี้เองครับที่การประเมินมูลค่าโรงแรมต้องมองลึกกว่าจำนวนห้อง สำหรับโรงแรมที่ดำเนินกิจการอยู่ การวิเคราะห์รายได้และผลตอบแทนช่วยให้เห็นความเชื่อมโยงระหว่างศักยภาพของทรัพย์สินกับมูลค่าได้ แต่ก็ต้องเลือกวิธีให้เหมาะกับสิทธิที่ประเมินและข้อมูลที่มี รวมถึงใช้ข้อมูลตลาดหรือแนวทางอื่นตรวจสอบประกอบตามความเหมาะสม ไม่ใช่มีสูตรเดียวที่ใช้แล้วตอบได้ทุกแห่ง
ถ้ากลับมาที่โรงแรมสองแห่งตอนต้น แห่งที่แพงกว่าอาจมีเหตุผลรองรับ ทั้งรายได้ที่มั่นคงกว่า ภาระลงทุนที่น้อยกว่า หรือสิทธิที่ได้ครบกว่าก็ได้ แต่ก็อาจเป็นเพียงราคาที่เจ้าของอยากขายสูงกว่าเท่านั้น ต้องเปิดข้อมูลดูถึงจะแยกออกครับ
เวลามีโรงแรมสักแห่งเสนอขายให้เรา จึงอยากชวนถามต่อจากคำว่า “ราคาเท่าไร” อีกสักนิดว่า “แล้วอะไรในโรงแรมแห่งนี้ รองรับราคานั้นอยู่?”
พอตอบคำถามนี้ได้ เราจะเริ่มเห็นแล้วครับว่า ราคาที่ดูถูกนั้นถูกจริงไหม และราคาที่ดูแพงนั้น มีเหตุผลอะไรอยู่ข้างหลัง